Meer dan tweeduizend jaar geleden kozen de Romeinen Nijmegen als een van hun belangrijkste bases in wat nu Nederland is. Nijmegen, in het Latijn Noviomagus geheten, was ooit de grootste en belangrijkste Romeinse plek van heel Nederland. Vanaf ongeveer 20 voor Christus tot rond 400 na Christus was de stad doorlopend bewoond en bebouwd door de Romeinen. Die lange aanwezigheid heeft diepe sporen nagelaten die je vandaag de dag nog altijd kunt zien en bezoeken.
Waarom kozen de Romeinen juist voor Nijmegen?
De ligging van Nijmegen was voor de Romeinen strategisch zeer interessant. Een heuvel direct aan de rivier de Waal gaf een goed uitzicht over het omringende land. Vanuit die positie konden troepen snel worden ingezet en vijanden tijdig worden gesignaleerd. Die heuvel, de Valkhofheuvel, werd het hart van de vroege Romeinse nederzetting.
Rond 12 voor Christus begonnen de Romeinen met de aanleg van een stedelijke nederzetting in de buurt van de Valkhofheuvel. De Waal fungeerde als een natuurlijke grens en transportroute tegelijk. Schepen vervoerden soldaten, goederen en bouwmaterialen langs de rivier. De combinatie van hoogte, water en verbindingen maakte Nijmegen tot een logische keuze voor een grote Romeinse vestiging.
Wat bouwden de Romeinen in Nijmegen?
De Romeinen lieten in Nijmegen geen kleine nederzetting achter, maar een echte stad met allerlei voorzieningen. Er waren militaire kampen, woonwijken, badhuizen, tempels en marktplaatsen. De stad groeide uit tot een levendig centrum waar duizenden mensen woonden en werkten.
Een van de bekendste Romeinse plekken in Nijmegen is het gebied rond de Valkhof. Hier stond ooit een groot Romeins fort. Later werd op dezelfde plek het Valkhofpaleis gebouwd, maar de Romeinse oorsprong van de heuvel is nooit verdwenen. Ook zijn er resten gevonden van een grote Romeinse stad genaamd Ulpia Noviomagus, die zich uitstrekte over een flink deel van het huidige stadsgebied.
Nijmegen en de Romeinen: wat is er nog te zien?
Wie meer wil weten over de Nijmegen Romeinen-periode, heeft gelukkig veel mogelijkheden. De stad heeft een rijke collectie Romeinse vondsten en erfgoed dat op verschillende manieren toegankelijk is.
- Het Museum Het Valkhof bewaart een grote collectie Romeinse voorwerpen die in de regio zijn gevonden. Denk aan munten, beeldjes, gebruiksvoorwerpen en wapens.
- De Valkhofheuvel zelf is vrij toegankelijk en biedt een mooie plek om te wandelen terwijl je je bedenkt dat hier al eeuwen voor Christus mensen woonden.
- Er is een Romeinse wandelroute beschikbaar, de Via Centrum, die je langs de belangrijkste Romeinse plekken in het stadscentrum leidt.
- Buiten de stad zijn er sporen van Romeinse wegen, grafvelden en militaire kampen te vinden in het bredere Rijk van Nijmegen.
Hoe lang waren de Romeinen aanwezig in Nijmegen?
De Romeinse aanwezigheid in Nijmegen duurde naar schatting zo’n vierhonderd jaar. Van rond 20 voor Christus tot omstreeks 400 na Christus was er vrijwel ononderbroken Romeinse bewoning en activiteit. Dat is een opmerkelijk lange periode. Ter vergelijking: het is langer dan de gehele moderne Nederlandse geschiedenis na de Tachtigjarige Oorlog.
In die eeuwen veranderde de rol van Nijmegen regelmatig. Soms was het vooral een militaire basis, dan weer een bloeiende handelstad. Na het vertrek van de Romeinen bleef de stad bewoond, maar de grootse infrastructuur raakte langzaam in verval. Veel bouwmaterialen werden hergebruikt voor nieuwe gebouwen.
Nijmegen als oudste stad van Nederland
Mede dankzij de Romeinen geldt Nijmegen als de oudste stad van Nederland. Die titel is geen toeval. De combinatie van vroege bewoning, een grote stedelijke structuur en de lange Romeinse aanwezigheid maakt Nijmegen uniek in ons land. Andere steden hebben ook Romeinse wortels, maar nergens in Nederland was de Romeinse stad zo groot en zo langdurig aanwezig als hier.
Wie Nijmegen bezoekt, staat dus letterlijk op eeuwenoude grond. Onder de straten, pleinen en parken liggen nog altijd resten van het Romeinse verleden. Regelmatig duiken bij bouwwerkzaamheden nieuwe vondsten op die meer licht werpen op hoe de Romeinen hier leefden, werkten en streden.
Veelgestelde vragen
Wat betekent de Latijnse naam Noviomagus?
Noviomagus is de Latijnse naam voor Nijmegen en betekent zoiets als “nieuwe marktplaats” of “nieuw veld”. De naam geeft aan dat de plek in de Romeinse tijd een belangrijke functie had als handels- en ontmoetingspunt.
Waar in Nijmegen zijn de meeste Romeinse vondsten te zien?
De meeste Romeinse vondsten uit Nijmegen zijn te zien in Museum Het Valkhof. Daarnaast biedt de wandelroute Via Centrum een goede manier om de Romeinse plekken in het stadscentrum te ontdekken.
Was Nijmegen het enige Romeinse centrum in Nederland?
Nee, er waren meer Romeinse nederzettingen in Nederland, zoals in Utrecht en Voorburg. Maar Nijmegen was de grootste en belangrijkste Romeinse plek van Nederland en had als enige stad een echte stedelijke omvang.
Zijn er nog Romeinse gebouwen intact in Nijmegen?
Er staan geen complete Romeinse gebouwen meer overeind in Nijmegen. Wel zijn er funderingen, muren en andere overblijfselen teruggevonden bij opgravingen. De Valkhofheuvel en het museumterrein geven een goed beeld van de Romeinse aanwezigheid ter plaatse.
